Tóm tắt: Bài viết tổng quan các nghiên cứu hành động ngôn từ trong tiếng Hàn và tiếng Việt từ góc nhìn đối chiếu ngữ dụng học, tập trung phân tích đặc điểm ngữ liệu hội thoại và phương pháp tiếp cận của một số công trình tiêu biểu. Dựa trên lí thuyết hành động ngôn từ, phân tích hội thoại và ngôn ngữ học đối chiếu, nghiên cứu hệ thống hóa các công trình theo tiêu chí tính chất ngữ liệu, đồng thời đề xuất khung phân cấp ngữ liệu nguyên cấp thành ba bậc theo mức độ can thiệp của người nghiên cứu và độ gần với ngôn ngữ tự nhiên. Qua hai trường hợp minh họa (hành động hỏi và hành động khen), kết quả cho thấy đa số nghiên cứu Hàn – Việt sử dụng ngữ liệu bảng hỏi hoặc trích từ phim, văn học, giáo trình; ngữ liệu hội thoại tự nhiên còn hạn chế. Khung phân cấp đề xuất góp phần nâng cao tiêu chí đánh giá độ tin cậy và khả năng khái quát của nghiên cứu đối chiếu liên văn hóa.
Từ khóa: hành động ngôn từ, ngữ liệu hội thoại, tiếng Hàn và tiếng Việt
Abstract: The article reviews studies on speech acts in Korean and Vietnamese from the perspective of contrastive pragmatics, focusing on the characteristics of conversational data and the research approaches adopted in several representative works. Drawing on speech act theory, conversation analysis, and contrastive linguistics, the study systematizes previous research according to the nature of data and proposes a three-level hierarchy of primary linguistic data based on the degree of researcher intervention and the proximity to natural language use. Through two illustrative cases (the speech acts of asking and complimenting), the results show that most Korean–Vietnamese studies use questionnaire data or materials drawn from films, literary works, and textbooks, while naturally occurring conversational data remain limited. The proposed hierarchical framework contributes to improving criteria for evaluating the reliability and generalizability of contrastive intercultural research.
Keywords: speech act; conversational data; Korean and Vietnamese
Tài liệu tham khảo:
1. Bùi Mạnh Hùng. (2008). Ngôn ngữ học đối chiếu, Nxb Giáo dục.
2. Đỗ Hữu Châu. (2005). Đỗ Hữu Châu tuyển tập, tập 2: Đại cương – Ngữ dụng học – Ngữ pháp
văn bản. Nxb Giáo dục.
3. George Yule. (2003). Dụng học: Một số dẫn luận nghiên cứu ngôn ngữ, Đại học Oxford, hiệu
đính Diệp Quang Ban, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
4. Hoàng Thị Yến. (2014). Hành động hỏi (trên tư liệu tiếng Hàn và tiếng Việt). Học viện Khoa
học xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Luận án tiến sĩ.
5. Hoàng Thị Yến. (2018). Hành động hỏi tiếng Hàn. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
6. Lê Quang Thiêm. (2004). Nghiên cứu đối chiếu các ngôn ngữ. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
7. Nguyễn Đức Dân. (2000). Ngữ dụng học, tập 1. Nxb Giáo dục.
8. Nguyễn Văn Chiến. (1992). Ngôn ngữ học đối chiếu và đối chiếu các ngôn ngữ Đông Nam Á.
Nxb Trường Đại học Sư phạm Ngoại ngữ (Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội).
9. Trần Thị Vân Yên. (2022). Hành động cầu khiến trong tiếng Hàn (có so sánh với tiếng Việt) và
vấn đề ứng dụng trong dạy tiếng). Đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học Quốc gia
thành phố Hồ Chí Minh. Luận án tiến sĩ.
10. Cho Ha Jin 조하진. (2022). 한국어 모어 화자와 베트남 한국어 학습자의 ‘사과
사과 응답’ 대화 비교 연구. 전남대학교 일반대학원. 석사학위논문.
11. Duong Thi Thanh Phuong. (2021). 베트남어권 한국어 학습자의 요청.거절 화행에
관한 연구: 비교문화 화용론적 접근. 인하대학교 대학원. 박사학위논문
12. Dương Mỹ Linh. (2022). 한국과 베트남의 칭찬 행동 및 칭찬의 반응 대조 연구 (외모와
능력의 칭찬 중심으로). Nghiên cứu đối chiếu hành động khen và cách tiếp nhận lời khen của
Hàn Quốc và Việt Nam (trọng tâm là khen ngoại hình và năng lực). Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn thạc sĩ.
13. Hur Yong & Kim Seon Jung 허용 & 김선정. (2013). 대조 언어학. 소통.
14. La Gyong Seo 라경서. (2019). 베트남인 학습자 대상 한국어 사과 화행 사용 양상
연구’. 배재대학교 일반대학원. 석사학위논문.
15. Lee Ik Seop & Chae Wan 이익섭 & 채완 공저. (2005). 국어문법론강의. 학연사.
16. Lee Jang Deok 이장덕. (1992). 질문행위의 언어적 실현에 관한 연구. 연세대학교 대학원.
국어국문학과. 박사학위논문
17. Park Young Soon 박영순. (2001) 한국어 문장 의미론. 박이정
18. Phạm Quỳnh Giao. (2022). 베트남인 한국어 학습자의 한국어 거절 화행 실현 양상 연구.
Nghiên cứu phương thức thực hiện hành vi từ chối bằng tiếng Hàn của sinh viên Việt nam học
tiếng Hàn. Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn thạc sĩ.
19. Seo Soon Hee 서순희. (1992). 현대 국어 의문문에 대한 연구. 숙명여자대학교.
박사학위논문.
20. Tran Thi Thu Phuong. (2021). 비교문화적 화용론 관점에서 본 베트남인 한국어
학습자의 칭찬 화행 연구. 이화여자대학교 국제대학원. 한국학과. 박사학위논문
